Wykroczenie w Polsce przedawnia się zasadniczo po roku od jego popełnienia, chyba że w tym czasie wszczęto postępowanie – wówczas termin ten wydłuża się do dwóch lat. Po upływie tego okresu ściganie sprawcy, a także wykonanie ewentualnej kary, staje się niemożliwe. Oznacza to, że państwo traci prawo do ukarania osoby, która dopuściła się wykroczenia.
Podstawy prawne przedawnienia wykroczeń
Kwestie dotyczące przedawnienia reguluje Kodeks wykroczeń, a konkretnie art. 45. Przepis stanowi, że:
„Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem dwóch lat od popełnienia czynu.”
Oznacza to, że jeżeli organ ścigania – np. policja lub straż miejska – rozpocznie postępowanie w sprawie przed upływem roku od popełnienia czynu, termin przedawnienia automatycznie się wydłuża. Po dwóch latach jednak żadne czynności nie mogą już prowadzić do ukarania sprawcy.
Dlaczego wprowadzono instytucję przedawnienia
Przedawnienie jest jednym z fundamentalnych elementów systemu prawnego. Jak wskazują prawnicy:
„Przedawnienie ma na celu zapewnienie pewności prawa oraz ochronę obywateli przed długotrwałym stanem niepewności co do ich odpowiedzialności karnej.”
Dzięki temu po określonym czasie nie można wracać do dawno popełnionych, drobnych przewinień, co sprzyja poczuciu stabilności w społeczeństwie.
Przykłady wykroczeń ulegających przedawnieniu
- przekroczenie prędkości,
- niezastosowanie się do znaku drogowego,
- zakłócanie ciszy nocnej,
- spożywanie alkoholu w miejscu publicznym.
W praktyce oznacza to, że jeśli np. kierowca popełnił wykroczenie w marcu 2023 roku, a do marca 2024 roku nie wszczęto wobec niego postępowania, czyn ten staje się przedawniony i nie można go już ścigać.
Wyjątki i szczególne sytuacje
Wykroczenia a przestępstwa
Warto dodać, że terminy przedawnienia wykroczeń są znacznie krótsze niż w przypadku przestępstw. Wynika to z mniejszej społecznej szkodliwości czynu. W przypadku przestępstw okres ten może wynosić nawet kilkanaście lat, w zależności od ich wagi.
Przerwanie biegu przedawnienia
Wszczęcie postępowania to kluczowy moment, który „przerywa” bieg przedawnienia. Od tego momentu obowiązuje już dwuletni termin liczony od dnia popełnienia czynu. Działanie to ma zapobiec sytuacjom, w których sprawcy unikaliby odpowiedzialności poprzez celowe unikanie kontaktu z organami ścigania.
Podsumowanie
Przedawnienie wykroczeń odgrywa istotną rolę w systemie prawa. Zapewnia równowagę pomiędzy potrzebą wymierzania sprawiedliwości a zasadą stabilności prawnej. Standardowy termin przedawnienia to rok, a w razie wszczęcia postępowania – dwa lata. Po tym czasie sprawca wykroczenia nie może być już ukarany.
